جوان آنلاین: دهه کرامت با عطر ولادت آغاز میشود؛ با نام حضرت فاطمه معصومه (س) در قم و با سلامی که تا میلاد امام رضا (ع) در مشهد امتداد مییابد. این ۱۰ روز، نه فقط فاصلهای تقویمی میان دو میلاد، بلکه یک میدان معنوی است که در آن، مفهوم «کرامت» از سطح یک واژه اخلاقی به یک سبک زندگی اجتماعی ارتقا پیدا میکند. کرامت یعنی بزرگواری در رفتار، عزت در انتخاب، مهربانی در کنش جمعی و وفاداری به عهدهای تاریخی. طی دهههای اخیر در ایران، دهه کرامت به یک آیین ملی- مذهبی بدل شده است؛ آیینی که جغرافیای کشور را از جنوب تا شمال و از شرق تا غرب، به یک شبکه همدل متصل میکند. مشهد در این روزها قلب تپنده این جغرافیاست. شهری که خیابانهای منتهی به حرم، تا صحنهای نورانی رضوی، هر شب میزبان موج تازهای از زائران است. امسال نیز آمارها از افزایش حدود ۳۰درصدی زائران نسبت به سال گذشته حکایت دارد؛ عددی که نشان میدهد دهه کرامت برای مردم ایران یک قرار جدی و عاشقانه است. در این روزها مشهد به یک مقصد نهایی و نماد هویت مشترک «ایران امامرضایی» تبدیل شده است.
یکی از جلوههای دقیق و عمیق این هویت مشترک، پویش «نایبالزیاره» با شعار «ایران امام رضا (ع)» است؛ حرکتی مردمی که هر شب دهه کرامت را به نام یک استان گره میزند. مشهدیها در بلوار ۲۲بهمن گردهم میآیند و به نیابت از مردم یک استان، از قم و کرمانشاه گرفته تا البرز و اصفهان، مسیر حرم را طی میکنند. این راهپیماییهای شبانه، یک زیارت ساده نیست؛ یک بازتعریف اجتماعی از مفهوم نیابت است.
مدیر ستاد کانونهای فرهنگی هنری مساجد خراسان رضوی به «جوان» میگوید: «هر شب جمعی از شهروندان مشهدی به صورت خودجوش و نایبالزیاره به نیابت از مردم استانهای مختلف و بهویژه شهدا به سمت حرم مطهر حرکت میکنند. این سنت حسنه در دهه کرامت پررنگتر شده و ترویج فرهنگ زیارت امام رضا (ع) را به شکلی مردمی رقم زده است.»
محمدتقی کاظمینسب تأکید میکند: «این اجتماعات کاملاً مردمی است و مردم با رغبت فراوان در آن شرکت میکنند. کانونهای فرهنگی هنری مساجد تنها نقش تسهیلگر دارند تا این شکوه مردمی بهتر دیده شود.»
در این پویش، حتی شهرهای کوچک نیز فراموش نمیشوند. زائران دلنوشتههایی خطاب به امام رضا (ع) مینویسند و نام شهر و روستایشان را ثبت میکنند تا در میان پرچمهای سهرنگ ایران، هیچ نقطهای از جغرافیا بینام نماند. دو شب پایانی دهه، زیارت به نیابت از «تمام ایران» انجام میشود؛ یک تصویر نمادین، اما پرمعنا از وحدت ملی در سایه حرم.
فاطمه رستگارمقدم، کارشناس دینی با نگاهی تحلیلیتر به این حرکت میگوید: «پویش نایبالزیاره یک حرکت دینی و اجتماعی است که زیارت را از حالت فردی خارج کرده و به زیارت جمعی و همدلانه تبدیل کرده است. این طرح میگوید کسانی که در حال خدمت به مردم و دفاع از وطن هستند، در سختیها تنها نیستند.»
او میافزاید: «وقتی برای یک امدادگر یا یک نیروی خدمترسان نایبالزیاره میشویم، پیام میدهیم که جای خالی او در این بارگاه پر شده است. این حمایت معنوی میتواند آثار روانی و اجتماعی بسیار ارزشمندی داشته باشد.»
علی طوسی، دبیر اجرایی ستاد «نایبالزیاره» نیز با اشاره به ساختار این برنامه میگوید: «در این ۱۰ شب، زائران هر شب به نیابت از مردم یک استان زیارت میروند و در کنار آن، هر شب یک قشر مانند جامعه پزشکی یا اصحاب رسانه نیز به صورت نمادین مورد توجه قرار میگیرد. همه امور از اجرا تا پشتیبانی ازسوی جوانان مسجدی انجام میشود و همین مردمی بودن، این تجمع را به یک حرکت پرشور امامرضایی تبدیل کرده است.»
در این صحنهها، مفهوم ایران فراتر از قالب یک مرز جغرافیایی و به عنوان یک خانواده بزرگ بازتعریف میشود؛ خانوادهای که اگر عضوی از آن درگیر سختی باشد، دیگری به نیابت از او به زیارت میایستد.
دههای برای بازخوانی هویت ملی ـ معنوی
اگر از بالا به این تصویر نگاه کنیم، دهه کرامت یک شبکه درهمتنیده از زیارت، خدمت، آموزش، سلامت، فرهنگ و همدلی است. از مشهد که هر شب نایبالزیاره یک استان میشود تا ساوه که میدانش به ایستگاه خدمت بدل شده و از بندرعباس و جاسک تا بندرلنگه که بانوان و خانوادهها محور برنامهها هستند، یک مفهوم مشترک دارند و آن هم اینکه کرامت به مثابه کنش اجتماعی و پیونددهنده اقوام در کنار امام غریبان است.
دهه کرامت به ما یادآوری میکند که میتوان میان معنویت و مسئولیت اجتماعی پلی پایدار زد. زیارت میتواند همزمان دعا و تعهد باشد؛ اشک و اقدام را در کنار هم بنشاند. در این چند روز، ایران خود را در آیینه دو بارگاه نورانی میبیند و تلاش میکند تصویری کریمانهتر از خویش ارائه دهد.
شاید راز ماندگاری دهه کرامت همین باشد؛ اینکه مردم، نه از سر عادت، بلکه با یک حس عمیق تعلق در آن حضور دارند. تعلق به امامی که حرمش مأمن دلهاست و به خواهری که نامش با کرامت گره خورده است. در این میان، هر استان سهمی دارد، هر شهر نامی دارد و هر دل، نیابتی بر عهده میگیرد.
از ساوه تا بندرعباس، خدمت کریمانه در میدان.
اما دهه کرامت فقط به مشهد خلاصه نمیشود. در ساوه، میدان مادر به یک قرارگاه خدمت رضوی تبدیل شده است. ۱۰غرفه تخصصی در حوزههای فرهنگی، آموزشی، حقوقی و سلامت برپا شده و هر شب دهها خادمیار به مردم خدمت میکنند. جهاد تبیین، مشاوره تحصیلی، قصهگویی برای کودکان، ویزیت پزشک و سنجش فشار خون؛ همه در یک قاب مشترک به نام «خدمت کریمانه.»
دبیر کانونهای خدمت رضوی شهرستان ساوه میگوید: «همزمان با دهه کرامت، بستر ارائه خدمات چندوجهی و هدفمند برای عموم مردم فراهم شده است. تلاش کردهایم پیوندی میان معنویت و رفع نیازهای اجتماعی برقرار کنیم.»
سیدرضا طباطبایی ادامه میدهد: «با حضور حدود ۵۰خادمیار در هر شب، به طور میانگین ۴۸۰شهروند از خدمات این مجموعه بهرهمند شدهاند. این جلوهای از ارادت عملی به ساحت امام رضا (ع) است.»
در هرمزگان، کاروان «زیر سایه خورشید» عطر حرم را به شهرها و روستاها میبرد. دیدار با خانواده شهدا، برگزاری تجمعات مردمی و تأکید بر نقش بانوان، بخشی از برنامههایی است که دهه کرامت را به یک حرکت زنده اجتماعی بدل کرده است.
حجتالاسلام والمسلمین محسن سالاری، امام جمعه سیریک، با تأکید بر جایگاه بانوان میگوید: «احیای نگاه تکریمی قرآن به جایگاه بانوان از مهمترین رسالتهای انقلاب اسلامی است. اسلام دارای الگوی تعالی دختران است که میتوان آن را به جهان امروز ارائه داد.»
او تصریح میکند: «تدوین و ترویج الگوی تعالی دختران یک ضرورت جدی برای نظام تعلیم و تربیت کشور است. دهه کرامت فرصت بازخوانی این الگو بر اساس سیره اهل بیت (ع) است.»
در جاسک نیز دهه کرامت رنگ تمرین اخلاق دارد. حجتالاسلام والمسلمین عباس ذاکری، امام جمعه این شهر، میگوید: «حقیقت کرامت، مهار هوای نفس و دوری از بدیهاست. دهه کرامت فرصتی برای تمرین حیات کریمانه و نزدیک شدن به اهل بیت (ع) است.»
او میافزاید: «صفات انسان کریم مانند خوشبرخوردی، صداقت و وفای به عهد باید در این ایام در زندگی ما پررنگتر شود. بهترین شکرگزاری برای نعمت اهل بیت (ع)، حرکت در مسیر آنان است.»
در بندرلنگه، بانوان محور اصلی برنامهها هستند. رژههای خودرویی، ۱۶غرفه تخصصی فرهنگی و حضور پررنگ بانوان در مدیریت برنامهها، چهرهای متفاوت به دهه کرامت داده است.
حجتالاسلام والمسلمین علی خلیفاوی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی بندرلنگه، میگوید: «ویژهبرنامههایی با حضور پرشور بانوان تدارک دیده شده و اکثریت غرفهها ازسوی بانوان فرهیخته اداره میشود. این حضور نشان میدهد بانوان میتوانند پیشگام حرکتهای فرهنگی و اجتماعی باشند.»
او تأکید میکند: «استقبال مردمی از این برنامهها کمنظیر بوده و دهه کرامت به یک حرکت گسترده و خودجوش در سطح شهرستان تبدیل شده است.»
